Нафтата често се нарекува „црно злато“, бидејќи е една од најважните суровини во светската економија. Но малкумина знаат дека цената на нафтата не ја одредуваат државите директно, туку таа се формира на глобалните берзи, според понудата, побарувачката и геополитичките случувања.

Цената на нафтата влијае на буквално сè – од цената на бензинот и транспортот, до храната, струјата и инфлацијата. Затоа секоја криза во светот, особено во региони каде што се произведува нафта, веднаш се чувствува и на пазарите.

Последните случувања на Блискиот Исток, каде што конфликтот доведе до блокирање на еден од најважните нафтени теснеци во светот, повторно ја отворија темата за тоа како се формира цената на нафтата и зошто таа нагло се менува.

Како се одредува цената на нафтата

Нафтата се тргува на меѓународни берзи, слично како златото, житото или металите. Најпознати референтни цени се:

• Brent (европски и светски бенчмарк)

• WTI – West Texas Intermediate (американски бенчмарк)

Овие цени се одредуваат преку фјучерс договори – договори за купување нафта во иднина по одредена цена.

Главните фактори што влијаат на цената се:

1. Понуда и побарувачка

Кога светската економија расте, расте и побарувачката за енергија и транспорт, па цената на нафтата се зголемува. Ако има повеќе производство отколку што се троши, цената паѓа.

2. Одлуките на ОПЕК

Организацијата на земји извознички на нафта (OPEC+) контролира голем дел од светското производство и може да го намали или зголеми производството за да влијае на цената.

3. Геополитички кризи

Војни, санкции, блокади на морски патишта или политички конфликти често предизвикуваат нагло зголемување на цените.

4. Финансиски пазари

Нафтата е и инвестициски инструмент, па големи банки и инвестициски фондови тргуваат со неа, што дополнително ја прави цената чувствителна на глобалната економија.

Зошто Блискиот Исток е толку важен за нафтата 🌍

Голем дел од светската нафта се произведува во регионот на Персискиот Залив. Таму се наоѓа и теснецот Ормуз, еден од најважните транспортни коридори за нафта во светот.

Преку овој теснец минуваат околу 20% од глобалните испораки на нафта, што го прави критична точка за светската енергетска безбедност.

Како конфликтот на Блискиот Исток влијае на цената на нафтата

Поради тековните тензии и блокирањето на транспортот во регионот, многу нафтени компании морале да намалат производство или да ги прекинат испораките.

Според анализите на енергетските пазари:

• извозот на нафта од неколку земји е сериозно нарушен

• некои нафтени полиња се затворени

• танкерскиот сообраќај низ теснецот е речиси запрен

Ова предизвика нагло зголемување на цената на нафтата, која повторно се искачи над 100 долари за барел.

Аналитичарите предупредуваат дека ако кризата продолжи, пазарите може да се соочат со еден од најголемите енергетски шокови во последните години.

Како тоа влијае на Македонија 🇲🇰

Македонија не произведува нафта, што значи дека цената на горивата во земјата директно зависи од светските берзи.

Кога цената на нафтата на светските пазари расте:

• се зголемува цената на бензинот и дизелот

• транспортот станува поскап

• растат трошоците за производство

• инфлацијата може да се зголеми

Затоа секој глобален конфликт или економска криза може многу брзо да се почувствува и на бензинските пумпи во Македонија.

Нафтата е повеќе од обична суровина – таа е еден од клучните столбови на светската економија. Нејзината цена се одредува на глобалните берзи и е под силно влијание на политиката, економијата и геополитиката.

Затоа секоја блокада на важни транспортни рути, како теснецот Ормуз, или секој конфликт во нафтените региони може да предизвика ланчана реакција во светската економија, која на крајот ја чувствуваат и граѓаните преку повисоки цени на горивото.